گوشه گیری ، کمرویی و انزوا طلبی

يكي از مشكلات كودكان در دوران حساس و پراهميت كودكي كه در همان دوران ابتدايي بايد مورد توجه قرار گيرد گوشه‌گيري و دور بودن از اجتماع است، اين مشكل به‌صورت حاد در دوران نوجواني خود را نشان مي‌دهد. نوجواني دوره‌اي است كه در آن دانش‌آموز بيش از هر زمان ديگر نياز به راهنمايي و مشاوره دارد. نوجوان ضمن مشورت با اوليا و مربيان،  دست‌كم بايد بداند كه چگونه خود را بهتر بشناسد و از برخوردهاي زيان‌بخش در محيط خانه و مدرسه پپرهيز كند. بديهي است كه خلاقيت و ابتكار فردي معلمان و اولياي خانه با توجه به تفاوت‌هاي فردي كودكان و نوجوانان، نقش سازنده‌اي در امر مشاوره خواهد داشت. گوشه‌گيري، كمرويي و انزواطلبي چيست؟ گوشه‌گيري، كم‌رويي و انزواطلبي عارضه‌اي است كه باعث مي‌شود كودك و نوجوان از برقرار كردن ارتباط با افراد و محيط خارج دوري كنند. اين كودكان و نوجوانان نوعا با تقليل يافتن علايق ذهني و عاطفي نسبت به اطرافيان خود از داشتن دوستان نزديك و صميمي محروم‌اند. نوجواني كه كم‌رو و گوشه‌گير است معمولا از حضور در فعاليت‌هاي جمعي سر باز مي‌زند و فقط با تك دوست خود كه نوعا به او بسيار وابسته مي‌شود اوقات خود را سپري مي‌كند. رفتار كم‌رويي و انزواطلبي يكي از رفتارهاي نسبتا شايع است كه فرد را به‌شدت آزار مي‌دهد و اگر درمان نشود نوجوان را به سمت و سوي مشكلات ديگري مثل عدم اعتمادبه‌نفس، افسردگي،‌ اضطراب و زودرنجي سوق خواهد داد....

 عدم احساس توانمندي و كمي عزت‌نفس و نيز ناتواني در بروز احساسات، بيان افكار و نظريات، خود باعث جدايي فرد از فعاليت‌هاي گروهي است. كودك كم‌رو به‌زودي خود را از ديگران پنهان مي‌كند او احساس كمبود مي‌كند و تحمل ديگران را ندارد. مدام به اين فكر مي‌كند كه ديگران در مورد مشكل او سوال مي‌پرسند و با انزوا در واقع مي‌خواهد كه از مورد سوال بودن فرار كند و با دلايل گوناگون سعي بر آن دارد كه غيبت‌هاي خود را بيشتر كند. بودن در كلاس براي آنان عذاب‌آور بوده و مدام در تلاش هستند كه از اين محيط فرار كنند آنان تعداد دوستاني كه دارند انگشت‌شمار است و به سختي مي‌توان اعتماد آنان را جلب كرد. اين افراد در دوست‌يابي بي‌حوصله عمل مي‌كنند و گاهي با حرف‌هاي خود ديگران را مي‌آزارند و به ناچار اوقات خود را با رويا و اوهام سپري مي‌كنند تا خلاء نداشتن دوست براي آنان كمرنگ شود. به مرور توانايي سازش در آنها به حداقل مي‌رسد و بدون داشتن اين مهارت دوست پيدا كردن تقريبا امري بعيد به نظر مي‌رسد. ميزان آگاهي ما خواهد توانست كودك گوشه‌گير را با جامعه و مدرسه تا حدود زيادي آشتي داد.

علل گوشه‌گيري و كم‌رويي عبارتند از:

-1 محروميت از محبت خانواده

-2 نقص عضو يا بيماري‌هاي جسمي و فيزيولوژيك

-3 اختلال در گوش و تكلم

-4 شكست‌هاي متعدد و تحقير شدن كودك در برابر جمع

-5 عدم امنيت رواني در محيط خانه و مدرسه و فشارهاي رواني مستمر

-6 تنبيه، توبيخ و سرزنش كودك و نوجوان توسط والدين و به‌ويژه محروميت از عواطف مادر

-7 كنترل شديد تربيتي و سخت گيري‌هاي وسواس‌گونه و غيرمنطقي

براي پيشگيري و درمان گوشه‌گيري و كم‌رويي مي‌توان شيوه‌هاي زير را به كار بست:

-1 حمايت‌هاي عاطفي در جهت تقويت اعتماد به نفس در نوجوان

-2 واگذاري مسووليت‌هاي مناسب با توجه به ميزان توان جسمي و ذهني نوجوان

-3 قرار ندادن نوجوان در موقعيت‌هايي كه تجربه‌هاي شكست را به دنبال دارد.

-4 تشويق و زمينه سازي حضور نوجوان در فعاليت‌هاي جمعي و گروهي

-5 ايجاد آمادگي لازم براي جرات‌ورزي در ابراز عقايد و بيان نظريات خود و نيز پذيرش نظريات مخالف از طرف ديگران

 

معلمان چگونه مي‌توانند مهارت‌هاي اجتماعي يك بچه كمرو را پرورش دهند

-1 با كوشش در جهت درك افكار، ترس‌ها و ديگر هيجانات دانش‌آموز كمرو، رابطه‌اي مراقبت‌كننده با وي برقرار كنيد. به وي اطمينان مجدد بدهيد كه براي همه بچه‌ها پيش مي‌آيد كه گاهي قادر به ابراز احساسات‌شان نباشند.

-2 از آنجا كه دانش‌آموز كمرو وقتي با صداي بلند مورد خطاب واقع مي‌شود ممكن است خجالتي شود با او به ملايمت و به روشني صحبت كنيد.

-3 سكوت يك دانش‌آموز كمرو را در پاسخ به درخواست مشاركت بپذيريد. به او فرصت دهيد كه خود را با وضعيت پيش آمده سازگار نمايد. اين كار احساس امنيت و اعتماد به نفس را در او افزايش خواهد داد.

-4 از تحت فشار قرار دادن چنين دانش‌آموزي براي شركت در يك فعاليت گروهي خودداري كنيد. در عوض براي ترغيب او به تعامل با ساير همسالان از روش‌هاي غيرتهديدآميز استفاده كنيد.

-5 صفات بارز (مثل مهرباني و ورزشكار بودن) يا توانايي‌هاي تحصيلي اين قبيل دانش‌آموزان را شناسايي و برجسته كنيد. اگر شما احساس مي‌كنيد كه توجه به چنين دانش‌آموزي او را خجالت‌زده خواهد كرد از او به صورت خصوصي تعريف كنيد.

-6 به دانش‌آموز خجالتي كمك كنيد كه بفهمد هر كسي اشتباه مي‌كند و هيچ‌كس صددرصد كامل نيست. با تاكيد بر اين كه از نظر شما كوشش كردن مهم است او را تشويق كنيد كه كوشا بودن خود را حفظ كند.

-7 اگر شما به يك بچه برچسب «خجالتي و كمرو» بزنيد توصيف شما ممكن است اين برچسب را يك صفت دايمي در آن بچه بكند. در عوض چيزي شبيه به اين بگوييد: «هر انساني شخص منحصربه‌فردي است.»

-8 با استفاده از روش‌هاي گوناگون از قبيل ايفاي نقش و استفاده از عروسك، مهارت‌هاي اجتماعي ويژه را به دانش‌آموزان بياموزيد.

-9 با والدين دانش‌آموز كمرو ملاقات كنيد. از آنها بخواهيد كه مهارت‌هاي اجتماعي فهرست‌شده در بالا را تقويت نمايند. والدين را ترغيب كنيد كه به فرزندشان كمك كنند كارهايي را براي خودش انجام دهد. همچنين با استفاده از روش‌هاي بارش مغزي راه‌هايي را بيابند كه كودك با بقيه همسالان بيشتر رفت و آمد كند و استقلال و خودمختاري وي افزايش يابد.

بر اين نكته تاكيد كنيد كه والدين نبايد هرگز برچسب خجالتي بودن را به بچه‌شان بزنند يا خجالتي بودن او را به عنوان يك «مشكل» مطرح نمايند. در عوض مي‌توانند چنين بچه‌اي را محاظفه‌كار يا متفكر بنامند. به والدين كمك كنيد كه تصديق كنند هر بچه‌اي با بچه‌هاي ديگر متفاوت است. خوب است والدين قبل از پاسخ دادن يا مشاركت، زماني را صرف نمايند. اگر اقدامات بالا موفقيت‌آميز نبود و كمرويي بسيار شديد يا همراه با اضطراب باشد كودك احتياج به كمك تخصصي بيشتري دارد.

 

مقاله ۲ - گوشه گیری، کمرویی و انزوا طلبی

" چهار راه نوجوانی"، روایتگر تجربه های اولیا و مربیان است که به ندرت فرصت می یابند فنونی را که طی سال ها در خویش درونی ساخته اند، بررسی کرده، به روشنی در باره آن سخن بگویند.

"چهار راه نوجوان" با توجه به تجربیات معلمان و مشکلاتی که اولیا با آن مواجه بوده اند، نوشته شده است.

بدیهی است که خلاقیت و ابتکار فردی معلمان و اولیای خانه، با توجه به تفاوت های فردی کودکان و نوجوانان، نقش سازنده ای در امر مشاوره خواهد داشت.

گوشه گیری، کمرویی و انزوا طلبی چیست؟

گوشه گیری، کم رویی و انزوا طلبی عارضه ای است که باعث می شود کودک و نوجوان از برقرار کردن ارتباط با افراد و محیط خارج دوری کنند. این کودکان و نوجوانان نوعاً با تقلیل یافتن علایق ذهنی و عاطفی نسبت به اطرافیان خود از داشتن دوستان نزدیک و صمیمی محروم اند. نوجوانی که کم رو و گوشه گیر است، معمولاً از حضور در فعالیت های جمعی سرباز می زند و فقط با تک دوست خود که نوعاً به او بسیار وابسته می شود اوقات خود را سپری می کند.

رفتار کم رویی و انزواطلبی ، یکی از رفتارهای نسبتاً شایع است که فرد را به شدت آزار می دهد و اگر درمان نشود نوجوان را به سمت و سوی مشکلات دیگری مثل عدم اعتماد به نفس، افسردگی، اضطراب و زود رنجی سوق خواهد داد. عدم احساس توانمندی و کمی عزت نفس و نیز ناتوانی در بروز احساسات، بیان افکار و نظریات، خود باعث جدایی فرد از فعالیت های گروهی است.

علل گوشه گیری و کم رویی عبارت اند از:

1- محرومیت از محبت خانواده

2- نقص عضو یا بیماری های جسمی و فیزیولوژیک

3- اختلال در گوش و تکلم

4- شکست های متعدد و تحقیر شدن کودک در برابر جمع

5- عدم امنیت روانی در محیط خانه و مدرسه و فشارهای روانی مستمر

6- تنبیه، توبیخ و سرزنش کودک و نوجوان توسط والدین و به ویژه محرومیت از عواطف مادر

7- کنترل شدید تربیتی و سخت گیرهای وسواس گونه و غیر منطقی

 

برای پیش گیری و درمان گوشه گیری و کم رویی می توان شیوه های زیر را به کار بست:

1- حمایت های عاطفی در جهت تقویت اعتماد به نفس در نوجوان.

2- واگذاری مسئولیت های مناسب با توجه به میزان توان جسمی و ذهنی نوجوان.

3- قرار ندادن نوجوان در موقعیت هایی که تجربه های شکست را به دنبال دارد.

4- تشویق و زمینه سازی حضور نوجوان در فعالیت های جمعی و گروهی.

5- ایجاد آمادگی لازم برای جرئت ورزی در ابراز عقاید و بیان نظریات خود و نیز پذیرش نظریات مخالف از طرف دیگران.

 

 

دنیای حرفه و فن http://www.dhvfs.com

منابع: مقاله 1 ، نشریه نگاه - مقاله 2 ، سایت تبیان

مقاله آموزشی کودکان خجالتی گوشه گیری کمرویی انزواطلبی دوره نوجوانی مشاوره علل گوشه گیری نقش معلم مهارت های اجتمایی دانش آموز کمرو دانش آموز گوشه گیر عزلت کودکان